Түркістан қаласында өткен Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің Білім министрлерінің IX отырысы өтті

Түркі мемлекеттері арасындағы жоғары білім мен ғылым саласындағы ынтымақтастық соңғы жылдары жаңа сапалық деңгейге көтеріліп келеді. Бұл үрдіс тек білім беру жүйелерін жетілдірумен ғана емес, сонымен қатар ортақ мәдени, тарихи және рухани құндылықтарға негізделген интеграциялық кеңістікті қалыптастырумен де тығыз байланысты. Түркістан қаласында өткен Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің Білім министрлерінің IX отырысы осы бағыттағы маңызды кезеңдердің бірі ретінде бағалануда. Жиын барысында Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек түркі елдері арасындағы жоғары білім мен ғылым саласындағы ынтымақтастықтың жаңа кезеңі басталғанын атап өтіп, алдағы уақытта жүзеге асырылатын бастамалар мен жобалардың маңыздылығына тоқталды.

Қазіргі таңда әлемдік білім беру кеңістігі қарқынды өзгерістер кезеңін бастан кешіруде. Ғылым мен технологияның дамуы, цифрландыру үдерістерінің жеделдеуі, еңбек нарығы талаптарының өзгеруі жоғары білім беру жүйелеріне жаңа міндеттер жүктеп отыр. Осындай жағдайда халықаралық ынтымақтастықтың маңызы артып, мемлекеттер өздерінің білім беру және ғылыми әлеуетін біріктіруге ұмтылуда. Түркі мемлекеттері ұйымы аясында қолға алынып жатқан бастамалар да осы жаһандық үрдістердің құрамдас бөлігі болып саналады.

Саясат Нұрбектің айтуынша, түркі мемлекеттерінде жастар санының қарқынды өсуі жоғары білімге деген сұранысты еселеп арттыруда. Бұл құбылыс әсіресе Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Түркия сияқты елдерде айқын байқалады. Демографиялық өсімнің жоғары болуы мемлекеттер алдында жаңа университеттер ашу, білім беру инфрақұрылымын кеңейту, оқытушылар құрамының сапасын арттыру және халықаралық білім беру бағдарламаларын дамыту секілді міндеттерді қойып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, түркі мемлекеттері арасындағы тәжірибе алмасу мен бірлескен жобаларды жүзеге асыру ерекше өзектілікке ие.

Жоғары білім беру жүйелерін жақындастыру мәселесі министрлер кездесуінің негізгі тақырыптарының бірі болды. Бүгінде әр мемлекеттің өзіне тән білім беру стандарттары, академиялық талаптары мен бағалау жүйелері қалыптасқан. Алайда халықаралық ынтымақтастықты дамыту үшін бұл жүйелердің белгілі бір деңгейде үйлесімді болуы қажет. Сондықтан түркі мемлекеттері дипломдарды өзара тану, білім беру бағдарламаларын үйлестіру және академиялық біліктіліктердің салыстырмалылығын қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстарды күшейтуді көздеп отыр.

Дипломдарды өзара тану мәселесі халықаралық білім беру кеңістігін қалыптастырудағы маңызды қадамдардың бірі саналады. Егер бір елдің жоғары оқу орнында алған дипломы басқа түркі мемлекеттерінде ресми түрде мойындалатын болса, онда түлектердің еңбек нарығындағы мүмкіндіктері кеңейеді. Сонымен қатар бұл студенттердің басқа елдерде білім алуына, тәжірибе жинақтауына және кәсіби біліктілігін арттыруына жол ашады. Мұндай жүйе еңбек ресурстарының еркін қозғалысын қамтамасыз етіп қана қоймай, аймақтағы экономикалық ынтымақтастықтың дамуына да оң әсер етеді.

Министр ерекше атап өткен бағыттардың бірі – академиялық ұтқырлықты дамыту. Қазіргі заманғы жоғары білім беру жүйесінде академиялық мобильділік студенттер мен оқытушылардың кәсіби дамуының маңызды құралына айналған. Бірнеше ай немесе бір оқу жылы бойы басқа мемлекеттегі университетте білім алу студенттерге жаңа білім мен тәжірибе жинауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар олар өзге мәдениеттермен танысып, халықаралық байланыстар орнатады. Бұл болашақ мамандардың дүниетанымын кеңейтіп, олардың жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

Академиялық ұтқырлықтың артықшылықтары тек студенттермен шектелмейді. Оқытушылар мен зерттеушілер үшін де халықаралық тәжірибе алмасудың маңызы зор. Түрлі елдердің ғалымдары бірлескен зерттеулер жүргізіп, ортақ ғылыми жобаларды жүзеге асыра алады. Мұндай ынтымақтастық жаңа ғылыми нәтижелерге қол жеткізуге, инновациялық шешімдер әзірлеуге және ғылымның дамуына серпін береді. Түркі мемлекеттері ұйымы аясында осы бағыттағы жұмыстарды кеңейту ғылым саласындағы ықпалдастықты жаңа деңгейге көтермек.

Саясат Нұрбек өз сөзінде әлемдегі жоғары білім беру кеңістігін интеграциялау үдерістерінің қарқынды жүріп жатқанын атап өтті. Оның айтуынша, Еуропадағы Болон процесі мұндай ықпалдастықтың жарқын мысалы болып табылады. Болон процесі еуропалық мемлекеттердің жоғары білім беру жүйелерін біріздендіруге, студенттердің академиялық ұтқырлығын арттыруға және дипломдардың өзара танылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бүгінде бұл жүйе миллиондаған студенттердің халықаралық деңгейде білім алуына жол ашып отыр. Түркі мемлекеттері де осы тәжірибені негізге ала отырып, өздерінің ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруға ұмтылуда.

Түркі мемлекеттері ұйымының аясында жүзеге асырылып жатқан жобалардың ішінде «Орхун» стипендиялық бағдарламасы ерекше орын алады. Бұл бағдарлама түркі елдерінің студенттері мен оқытушыларына ұйымға мүше мемлекеттердің жоғары оқу орындарында білім алуға және тәжірибе жинақтауға мүмкіндік береді. Бағдарлама іске қосылған уақыттан бері көптеген жастар оның игілігін көріп, жаңа білім мен тәжірибе жинақтады. Енді министрлердің шешімі бойынша бағдарлама аясындағы академиялық алмасу көлемі одан әрі кеңейтілмек.

«Орхун» бағдарламасының маңыздылығы оның тек білім беру саласын қамтып қана қоймай, түркі халықтарының арасындағы мәдени және гуманитарлық байланыстарды нығайтуында жатыр. Студенттер басқа мемлекеттерде оқи отырып, сол елдің мәдениетімен, дәстүрлерімен және қоғамдық өмірімен танысады. Бұл өз кезегінде түркі әлемінің бірлігі мен өзара түсіністігін арттыруға ықпал етеді. Ұзақ мерзімді перспективада мұндай байланыстар мемлекеттер арасындағы достық пен әріптестіктің берік негізіне айналады.

Жас ғалымдарды қолдау мәселесі де кездесуде кеңінен талқыланды. Қазіргі ғылымның дамуы халықаралық ынтымақтастықсыз мүмкін емес. Күрделі ғылыми мәселелерді шешу үшін әртүрлі елдердің зерттеушілері өз күш-жігерін біріктіруде. Осыған байланысты Түркі мемлекеттері ұйымы аясында жас ғалымдарға ғылыми тағылымдамалардан өтуге, халықаралық зерттеу топтарына қатысуға және бірлескен ғылыми жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік беру көзделіп отыр.

Ғылыми тағылымдамалар жас зерттеушілер үшін үлкен тәжірибе мектебі болып саналады. Олар жетекші ғылыми орталықтарда жұмыс істеп, жаңа әдістемелерді меңгереді, заманауи зертханалармен танысады және халықаралық ғылыми қауымдастықпен байланыс орнатады. Мұндай тәжірибе олардың кәсіби деңгейін арттырып қана қоймай, өз елдеріндегі ғылымның дамуына да үлес қосуына мүмкіндік береді.

Бірлескен ғылыми зерттеулердің маңызы жыл сайын артып келеді. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, халықаралық ғылыми консорциумдар жүзеге асыратын жобалардың нәтижелілігі жоғары болады. Түркі мемлекеттері арасында да экология, энергетика, медицина, ауыл шаруашылығы, жасанды интеллект және цифрлық технологиялар сияқты салаларда ортақ ғылыми жобаларды іске асыру үшін үлкен әлеует бар. Бұл бағыттағы ынтымақтастық ғылыми жаңалықтардың пайда болуына және инновациялық экономиканың дамуына ықпал етеді.

Түркістан қаласының осындай маңызды халықаралық жиынның өткізілу орны ретінде таңдалуы да кездейсоқ емес. Түркі әлемінің рухани астанасы саналатын бұл қала ғасырлар бойы білім мен мәдениеттің орталығы болып келген. Түркі халықтарының тарихында ерекше орын алатын Түркістан бүгінде халықаралық диалог пен ынтымақтастық алаңына айналып отыр. Сондықтан білім министрлерінің кездесуі дәл осы қалада өтуі символдық мәнге ие болды.

Түркі мемлекеттері ұйымы соңғы жылдары саяси және экономикалық ынтымақтастықпен қатар білім мен ғылым саласына да ерекше көңіл бөліп келеді. Ұйымның стратегиялық құжаттарында жастар саясаты, білім беру және ғылыми зерттеулерді дамыту маңызды басымдықтардың бірі ретінде айқындалған. Бұл бағыттағы жұмыстар ұйымға мүше мемлекеттердің ұзақ мерзімді дамуына қызмет етеді.

Білім мен ғылым саласындағы ықпалдастықтың күшеюі экономикалық өсімге де тікелей әсер етеді. Заманауи экономика білімге, инновацияларға және жоғары технологияларға негізделеді. Сондықтан ғылыми әлеуеті жоғары мемлекеттер әлемдік бәсекеде басымдыққа ие болады. Түркі мемлекеттері өздерінің ғылыми және білім беру ресурстарын біріктіру арқылы өңірдің инновациялық дамуына серпін бере алады.

Соңғы жылдары Қазақстан жоғары білім мен ғылым саласын халықаралық деңгейде дамытуға ерекше назар аударып келеді. Ел университеттері әлемдік рейтингтердегі позицияларын жақсартып, шетелдік жоғары оқу орындарымен әріптестікті кеңейтуде. Сонымен қатар ғылыми зерттеулерді қаржыландыру көлемі артып, жас ғалымдарды қолдауға бағытталған бағдарламалар жүзеге асырылуда. Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы жаңа бастамалар осы жұмыстардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Өзбекстан, Қырғызстан, Әзербайжан және Түркия сияқты елдер де жоғары білім беру жүйелерін жаңғырту бағытында маңызды реформаларды іске асыруда. Университеттердің халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін арттыру, шетелдік студенттерді тарту және ғылыми зерттеулердің сапасын көтеру – бұл мемлекеттердің ортақ мақсаттарының бірі. Сондықтан түркі елдерінің күш біріктіруі өңірдегі білім мен ғылым саласының дамуына жаңа серпін бермек.

Кездесу барысында қабылданған шешімдер тек бүгінгі қажеттіліктерді ғана емес, болашақтағы сын-қатерлерді де ескеруге бағытталған. Алдағы онжылдықтарда әлемдік еңбек нарығында жоғары білікті мамандарға сұраныс арта түседі. Сонымен қатар цифрлық трансформация, жасанды интеллект және автоматтандыру сияқты үдерістер жаңа дағдыларды талап етеді. Осыған байланысты жоғары оқу орындары білім беру бағдарламаларын жаңартып, студенттерді болашақ мамандықтарға дайындауы қажет.

Түркі мемлекеттері арасындағы білім беру ынтымақтастығы жастарға жаңа мүмкіндіктер ашып, олардың сапалы білім алуына жағдай жасайды. Бірлескен бағдарламалар, академиялық алмасулар және ғылыми жобалар жастардың кәсіби әлеуетін дамытуға ықпал етеді. Бұл өз кезегінде мемлекеттердің адами капиталының сапасын арттырып, тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуға негіз болады.