Түркістан оқушыларының «YASSAT-2026» наноспутнигін әзірлеу жобасы

Түркістанда оқушылардың ғылыми-техникалық әлеуетін танытқан ерекше жоба жүзеге асты. 2026 жылғы маусымда Түркістан қаласы Оқушылар сарайының тәрбиеленушілері өз қолдарымен құрастырған «YASSAT-2026» наноспутнигін атмосфераның төменгі қабатына ұшырды. «YasSat-2026: Түркістаннан ғарышқа қадам» деп аталған жоба өңірдегі жас зерттеушілердің ғылым, инженерия, робототехника және ғарыштық технологияларға қызығушылығын арттыруға бағытталған. Жоба Түркістан облысы әкімдігінің қолдауымен жүзеге асырылды.

«YASSAT-2026» жобасының ерекшелігі – оның мектеп оқушыларының тікелей қатысуымен әзірленуі. Жас зерттеушілер оқу жылы бойы бірнеше бағыт бойынша арнайы дайындықтан өтіп, наноспутниктің техникалық бөліктерін әзірлеу мен сынақтан өткізу жұмыстарына қатысты. Оқушылар 3D-модельдеу, микроконтроллерлерді бағдарламалау, сенсорлық жүйелерді құрастыру және тестілеу бағыттарын меңгерді. Осылайша мектеп қабырғасындағы теориялық білім нақты инженерлік жобаға айналды.

Жобаның негізінде Түркістан қаласындағы Оқушылар сарайының «UniSat» IT-хабы тұр. Ресми мәлімет бойынша, жоба бірнеше жыл бойы әзірленіп, сынақтан өткізілген. «24KZ» мәліметінде жобамен жұмыс 2022 жылы басталғаны, кейін аппараттың бірнеше рет 6-10 шақырым биіктікке көтеріліп сынақтан өткені айтылған. Бұл жас зерттеушілердің бір реттік тәжірибемен шектелмей, жобаны ұзақ мерзімді зерттеу жұмысы ретінде дамытып келе жатқанын көрсетеді.

Наноспутниктің негізгі мақсаты – атмосфераның төменгі қабаты туралы ғылыми мәліметтер жинау. Құрылғыға температура, қысым, ылғалдылық және ауа сапасын өлшейтін сенсорлар орнатылған. Сонымен қатар аппарат фото және бейнетүсірілім жүргізуге мүмкіндік береді. Осы арқылы оқушылар атмосфера жағдайын бақылап, алынған деректерді кейін ғылыми зерттеу жұмыстарына пайдалана алады.

«YASSAT-2026» арнайы гелиймен толтырылған аэростаттың көмегімен көкке көтерілді. Ресми ақпаратта аппараттың шамамен 10 мың метр биіктікке көтеріліп, жердегі қабылдау станциясына мәліметтерді нақты уақыт режимінде жеткізгені көрсетілген. Мұндай технологиялық шешім оқушыларға ғарыштық технологиялардың жұмыс істеу принциптерін тәжірибе жүзінде түсінуге мүмкіндік береді.

Жобаның ғылыми маңыздылығы оның тек аппаратты ұшырумен аяқталмайтынында. Наноспутник жинаған деректер кейін талданып, оқушылардың ғылыми жобаларына негіз болмақ. Яғни жас зерттеушілер алдымен техникалық құрылғы жасап, оны сынақтан өткізіп, одан кейін алынған ақпаратты ғылыми тұрғыдан зерделеуге мүмкіндік алады. Бұл – мектеп оқушысын зерттеу жұмысының толық циклімен таныстыратын тәжірибе.

Жоба жетекшілерінің айтуынша, наноспутник арқылы алынған ақпаратты өңдеп, өңірдің экологиялық жағдайын зерттеуге пайдалануға болады. Болашақта жоба авторлары аппарат мүмкіндіктерін жетілдіріп, Түркістан облысының экологиялық картасын жасау бағытында жұмыстар жүргізуді жоспарлап отыр.

Мұндай бастамалар қазіргі білім беру жүйесінде ғылым мен тәжірибенің байланысын күшейтудің нақты мысалы болып отыр. Оқушы физика, математика, информатика және инженерия пәндерінен алған білімін бір жобаның аясында қолданады. Мәселен, аппараттың құрылымын әзірлеу үшін инженерлік ойлау қажет болса, сенсорлармен жұмыс істеу үшін электроника мен бағдарламалауды меңгеру керек. Ал жиналған деректерді түсіндіру үшін математикалық және ғылыми талдау қабілеті қажет.

Жобаның тағы бір ерекшелігі – оның командалық сипатында. Наноспутник сияқты күрделі техникалық құрылғыны бір адамның әзірлеуі қиын. Сондықтан жоба барысында оқушылар өзара міндеттерді бөлісіп, бір-бірінің жұмысын толықтыруға үйренеді. Бірі бағдарламалаумен айналысса, екіншісі құрылғының техникалық бөлігін, үшіншісі деректерді жинау мен талдауды меңгереді. Бұл балалардың командалық жұмыс дағдысын қалыптастыруға ықпал етеді.

Ғылыми жобаларға қатысу оқушының болашақ мамандық таңдауына да әсер етеді. Бүгінде инженерия, робототехника, бағдарламалау, жасанды интеллект және ғарыштық технологиялар еңбек нарығында маңызды бағыттардың біріне айналып келеді. «YASSAT-2026» сияқты жобалар оқушыларға осы салалардың ерекшелігін мектеп қабырғасында тәжірибе арқылы көруге мүмкіндік береді.

Жоба 2026 жылға белгіленген цифрландыру және жасанды интеллект бағыттарымен де үндеседі. Мемлекет басшысы 2026 жылды «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялаған кезеңде Түркістан оқушыларының технологиялық жобаны іске асыруы өңірдегі білім берудің жаңа бағыттарға бейімделіп келе жатқанын көрсетеді. Ресми ақпаратта облыс әкімінің орынбасары Еркебұлан Дауылбаев жобаның ғылыми тұрғыдан одан әрі дамытылуына мүмкіндік бар екенін атап өткен.

«YASSAT-2026» жобасы оқушылардың ғылыми ізденісін нақты нәтижеге бағыттаудың тиімді үлгісі ретінде де маңызды. Көп жағдайда мектеп оқушысының ғылыми жобасы теориялық зерттеу немесе модель жасау деңгейінде қалуы мүмкін. Ал бұл жағдайда оқушылар нақты құрылғы жасап, оны аспанға көтеріп, мәлімет жинау кезеңіне дейін жеткізді. Мұндай тәжірибе жас зерттеушінің өз еңбегінің нәтижесін көруіне мүмкіндік береді.

Наноспутниктің тағы бір маңызды мүмкіндігі – қоршаған ортаны зерттеу. Температура, қысым, ылғалдылық және ауа сапасы туралы ақпараттың жиналуы өңірдің экологиялық жағдайын зерделеуге қосымша дерек бере алады. Ғылыми жетекшілердің айтуынша, алынған ақпаратты профильді мамандарға ұсыну және оның негізінде ғылыми жұмыстар әзірлеу мүмкіндігі қарастырылған.

Жоба барысында оқушылардың тек техникалық емес, ғылыми мәдениеті де қалыптасады. Олар деректі кездейсоқ қабылдамай, өлшеу нәтижелерін салыстыруға, алынған ақпараттың дұрыстығын тексеруге және нақты қорытынды жасауға үйренеді. Бұл – кез келген ғылыми зерттеудің негізгі қағидаларының бірі.

«YASSAT-2026» атауы да Түркістанның тарихи болмысымен байланысты. Жоба жетекшісі Еркін Ақтаевтың түсіндіруінше, «YasSat» атауы Түркістанның көне атауымен байланысты таңдалған. Осылайша заманауи технологиялық жоба өңірдің тарихи атауын жаңа ғылыми бастамамен ұштастырып отыр.

Жобаға қатысқан жас инженерлер үшін бұл тәжірибе халықаралық ғылыми және технологиялық байқауларға дайындалуға да мүмкіндік береді. Наноспутник арқылы алынған деректерді пайдаланып жаңа зерттеу жұмыстарын әзірлеу, аппараттың техникалық мүмкіндіктерін жетілдіру және жаңа сынақтар жүргізу алдағы кезеңдегі негізгі бағыттардың бірі болмақ.

Түркістанда жүзеге асқан бұл жоба өңірдегі оқушылардың ғылымға қызығушылығының жаңа деңгейге көтеріліп келе жатқанын көрсетеді. Бұған дейін оқушылар робототехника, бағдарламалау және түрлі ғылыми жобалар арқылы өз қабілеттерін танытып келсе, енді олардың қатарында ғарыштық технологияларды зерттеп, нақты құрылғы әзірлеуге талпынып жүрген жас инженерлер де бар.

Мұндай бастамалардың тәрбиелік мәні де жоғары. Ғылыммен айналысқан оқушы еңбектің нәтижеге жеткізетінін, күрделі мәселенің бірнеше кезең арқылы шешілетінін және сәтсіз сынақтың да тәжірибе екенін түсінеді. Бірнеше жыл бойы жүргізілген дайындық пен сынақтан кейін ғана «YASSAT-2026» жобасының нақты нәтижеге жетуі – осының дәлелі.

Жас зерттеушілердің жобасын жүзеге асыруда Оқушылар сарайының ғылыми-техникалық ортасының рөлі ерекше. Мұнда балалардың өз идеяларын сынап көруіне, техникалық құралдармен жұмыс істеуіне және мамандардан кеңес алуына мүмкіндік бар. Осындай орта қалыптасқан жағдайда оқушының мектептегі теориялық білімі нақты жобалармен толықтырылады.

«YASSAT-2026» жобасы болашақта одан әрі жетілдірілмек. Жас зерттеушілер аппараттың мүмкіндіктерін кеңейтіп, алынған мәліметтерді ғылыми тұрғыда өңдеу, экологиялық зерттеулер жүргізу және жобаны халықаралық деңгейдегі байқауларға ұсыну бағыттарын қарастыруда.