Ясауи университетінде PhD диссертацияларын қорғауға дайындық: ғылымға жаңа қадам

Қазіргі таңда жоғары білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – білікті маман даярлаумен қатар, ғылыми-зерттеу әлеуеті жоғары кадрларды қалыптастыру. Бұл бағытта докторантура бағдарламалары мен диссертациялық кеңестердің қызметі ерекше маңызға ие. Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде де ғылыми кадрларды даярлау, зерттеу мәдениетін қалыптастыру және жас ғалымдардың кәсіби дамуына жағдай жасау бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасып келеді.

Университеттің ресми мәліметіне сәйкес, 2026 жылғы 24 шілдеде екі докторанттың философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертациялық жұмыстарын қорғауына қатысты хабарландыру жарияланды. Қорғаулар 2026 жылғы 28 тамызда университеттің диссертациялық кеңесінде өткізіледі деп жоспарланған. Бұл жұмыстар жоғары оқу орнында ғылыми кадрларды даярлау ісінің нақты бағыттарын көрсетеді.

Соның бірі – Мейрамбек Оңғарбекұлы Беркинбаевтің «Атом физикасы» пәнін оқыту барысында болашақ физика мұғалімдерінің шығармашылық қабілеттерін дамыту әдістемесіне арналған диссертациялық зерттеуі. Ғылыми жұмыс 8D015 – «Жаратылыстану ғылымдары бойынша педагогтерді даярлау» бағыты, 8D01503 – «Физика» білім беру бағдарламасы аясында орындалған. Диссертацияны қорғау тілі ретінде қазақ тілі белгіленген.

Бұл зерттеудің өзектілігі – болашақ педагогтердің кәсіби даярлығын тек теориялық біліммен шектемей, олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған. Физика сияқты күрделі әрі тәжірибелік пәнді оқытуда мұғалімнің білімді түсіндіру шеберлігімен қатар, оқушыны ізденуге, тәжірибе жасауға және ғылыми тұрғыдан ойлауға ынталандыра білуі маңызды.

Зерттеу жұмысына Қазақстан мен Түркияның жоғары оқу орындарынан ғылыми кеңесшілер тартылған. Атап айтқанда, ғылыми кеңесшілер қатарында Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университетінің профессоры Торебай Абдрахманұлы Турмамбеков, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қауымдастырылған профессоры Әлия Хожанқызы Сарыбаева және Түркиядағы Гази университетінің профессоры Иужел Гелишли бар. Бұл ғылыми жұмыстың халықаралық академиялық байланыстар аясында жүргізіліп отырғанын көрсетеді.

Екінші диссертациялық жұмыс Қажымұқан Нұрмаханбетұлы Келесбаевке тиесілі. Оның зерттеу тақырыбы – «Механика» пәнін оқыту үдерісінде білім алушылардың STEM құзыреттілігін дамыту». Диссертация 8D01503 – «Физика» білім беру бағдарламасы бойынша орындалған. Зерттеудің негізгі бағыты қазіргі білім беру жүйесінде маңызды орын алып отырған STEM тәсілдерін физиканы оқыту үдерісімен байланыстыруға бағытталған.

STEM – ғылым, технология, инженерия және математиканы өзара байланыстыра отырып оқытуға негізделген бағыт. Мұндай тәсіл білім алушының дайын ақпаратты жаттауына емес, мәселені анықтап, оны ғылыми тұрғыдан талдауына және практикалық шешім табуына мүмкіндік береді. Әсіресе физика пәнінде STEM элементтерін қолдану теориялық білімді тәжірибемен ұштастыруға жол ашады.

Келесбаевтің диссертациясында дәл осы бағыттағы құзыреттерді қалыптастыру мәселесі зерттеледі. Зерттеудің тақырыбы қазіргі білім беру талаптарымен тікелей сабақтас. Себебі бүгінгі таңда мектептерге пәнді жақсы білетін ғана емес, оқушыны зерттеуге, тәжірибе жасауға және технологиялық шешімдер іздеуге баули алатын педагогтер қажет.

Аталған диссертацияның ғылыми кеңесшілері де отандық және шетелдік ғылыми ортаны қамтиды. Жұмысқа Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің PhD, қауымдастырылған профессоры Шерзод Жумадуллаевич Раманкулов және Түркия Республикасындағы Сакарья университетінің профессоры Али Чорух ғылыми кеңесші ретінде қатысуда. Ал диссертациялық кеңестің уақытша мүшелері қатарында Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің және Түркиядағы Гази университетінің өкілдері бар.

Бұл – ғылыми жұмыстардың бір ғана оқу орнының шеңберінде қалып қоймай, түрлі ғылыми мектептер мен халықаралық академиялық байланыстарды қамтитынын көрсететін маңызды фактор. Ғылыми кеңес құрамына әртүрлі жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдардың мамандарының қатысуы диссертациялық зерттеулерді сараптаудың ашық әрі кәсіби жүргізілуіне мүмкіндік береді.

Ясауи университетінде ғылыми кадрларды даярлау жұмысы тек диссертациялық қорғаулармен шектелмейді. Университет құрылымында ғылыми кадрларды даярлау және аттестаттау бөлімі, ғылым департаменті, ғылыми жобаларды дамыту кеңсесі, диссертациялық кеңестер, ғылыми журналдар және зерттеу институттары жұмыс істейді. Университеттің ресми сайтында ғылым бағыты бойынша ғылыми жобалар, Web of Science және Scopus базаларындағы жарияланымдар, монографиялар, студенттік ғылыми конференциялар және докторанттарға арналған ақпараттар жеке бағыттар бойынша ұсынылған.

Жоғары оқу орнындағы ғылыми-зерттеу ортасының дамуы студенттер мен жас зерттеушілерге де мүмкіндік береді. Ғылыммен ерте айналысқан жас маман өз саласындағы мәселелерді терең зерттеуге, ғылыми мақала жазуға, конференцияларға қатысуға және болашақта академиялық мансабын жалғастыруға мүмкіндік алады. Сондықтан докторантура мен диссертациялық кеңестердің жұмысы университеттің ғылыми әлеуетін арттырудың маңызды бөлігі болып саналады.

Бұл бағыттағы жұмыстың тағы бір көрінісі – университеттің ғылыми іс-шараларды ұйымдастыруы. Мәселен, 2026 жылғы 20 тамызда Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті «Қазақ тілі – ғылым тілі: Digital Qazaqstan дәуірінде ғылыми трансформация» атты III халықаралық симпозиум туралы ақпарат жариялады. Симпозиум 23–25 қыркүйек күндері өткізіледі деп жоспарланған. Іс-шараның тақырыбы қазақ тілінің ғылым тілі ретіндегі әлеуетін және цифрлық дәуірдегі ғылыми трансформация мәселелерін қамтиды.

Бұл бастамалар университетте ғылымды тек жекелеген зерттеулер деңгейінде емес, кең академиялық орта қалыптастыру арқылы дамытуға көңіл бөлінетінін аңғартады. Ғылыми пікір алмасу, халықаралық сарапшылардың қатысуы, докторанттардың зерттеулері және ғылыми жобалардың жүзеге асуы – жоғары оқу орнының ғылыми экожүйесінің маңызды құрамдас бөліктері.

Түркістан қаласында орналасқан Ясауи университетінің ғылыми әлеуеті өңірдің білім беру жүйесі үшін де маңызды. Университетте жүргізілетін педагогика, физика, медицина, инженерия, экономика, филология және басқа да бағыттар бойынша зерттеулер өңірдегі білім мен ғылымның дамуына ықпал ете алады.