Жасанды интеллект ғылымға келді: Түркістан ғалымдары білім берудің жаңа моделін зерттеуде

Түркістан облысында ғылым мен білім беру саласын цифрлық технологиялармен ұштастыруға бағытталған жаңа зерттеулер жүргізілуде. Соның бірі – Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде жүзеге асырылып жатқан, жаратылыстану пәндерін оқытуды дербестендіруге арналған жасанды интеллект негізіндегі геймификациялық цифрлық ортаны әзірлеу жобасы. Ғылыми зерттеу жасанды интеллект мүмкіндіктерін білім беру үдерісіне енгізіп қана қоймай, оның оқушылардың білім алу ерекшеліктеріне бейімделген оқыту моделін қалыптастырудағы әлеуетін зерделеуге бағытталған.

Қазіргі кезеңде білім беру жүйесіне қойылатын талаптар өзгеріп келеді. Оқушыдан дайын ақпаратты есте сақтау ғана емес, оны талдау, салыстыру, қорытынды жасау, мәселені өздігінен шешу және алған білімін тәжірибеде қолдану қабілеті талап етіледі. Осыған байланысты білім алушының жеке ерекшеліктерін ескеретін оқыту тәсілдерін дамыту өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Жасанды интеллект технологиялары осы бағытта жаңа мүмкіндіктер ұсынады.

Ғылыми жобаның негізгі идеясы – жаратылыстану пәндерін меңгеру барысында білім алушының жеке оқу ерекшеліктерін ескеретін цифрлық орта қалыптастыру. Мұндай жүйе оқушының оқу барысындағы нәтижелерін талдап, оның қай тақырыптарды жақсы меңгергенін, қандай бөлімдер бойынша қосымша түсіндіру қажет екенін анықтауға мүмкіндік беретін модельге негізделуі мүмкін.

Жаратылыстану ғылымдарына физика, химия, биология және басқа да пәндер жатады. Бұл пәндерді меңгеру кезінде теориялық біліммен қатар тәжірибелік ойлау мен логикалық байланыстарды түсіну маңызды. Сондықтан жасанды интеллектке негізделген цифрлық орта оқушыға тапсырмаларды оның дайындық деңгейіне қарай ұсынуға, күрделі тақырыптарды қосымша түсіндіруге және білімін кезең-кезеңімен толықтыруға жағдай жасай алады.

Зерттеу жобасының ерекшелігі – жасанды интеллектіні геймификация элементтерімен байланыстыру. Геймификация дегеніміз – оқу процесіне ойынға тән элементтерді енгізу арқылы білім алушының қызығушылығын арттыру тәсілі. Мұндай элементтерге тапсырмаларды орындау деңгейлері, ұпай жинау, жетістіктерді белгілеу, кезеңдерден өту және интерактивті тапсырмалар жатады.

Білім беру процесіндегі ойын элементтері оқушының оқу материалын қабылдауына оң әсер етуі мүмкін. Әсіресе күрделі ғылыми ұғымдарды меңгеру кезінде интерактивті тапсырмалар мен практикалық сценарийлер білім алушының пәнге деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Алайда геймификацияның негізгі мақсаты ойнау емес, оқу нәтижесіне қол жеткізу болуы тиіс. Сондықтан ғылыми жоба аясында ойын элементтерінің білім беру мазмұнымен байланысы да маңызды зерттеу бағытына айналады.

Жасанды интеллектінің тағы бір мүмкіндігі – білім алушының оқу нәтижелерін талдау. Дәстүрлі оқыту кезінде мұғалім әр оқушының білім деңгейін үнемі жеке бақылауға уақыт жағынан шектеулі болуы мүмкін. Ал цифрлық жүйе белгілі бір тапсырмалардың орындалу нәтижелерін жинақтап, білімдегі олқылықтарды анықтауға көмектесетін қосымша құрал бола алады.

Мұндай технология мұғалімді алмастыруды көздемейді. Керісінше, мұғалімнің жұмысын қолдайтын цифрлық құрал ретінде қарастырылады. Педагог жүйе ұсынған мәліметтерді пайдаланып, оқушыға қандай тақырып бойынша қосымша көмек қажет екенін анықтай алады. Осылайша технология мен мұғалімнің кәсіби тәжірибесі өзара толықтырылады.

Ғылыми жобаның білім беру жүйесі үшін маңыздылығы да осында. Жасанды интеллект білім беру үдерісіне бақылаусыз енгізілмеуі керек. Оның тиімділігі педагогикалық және ғылыми тұрғыдан зерттеліп, оқушының жас ерекшелігіне, оқу мақсатына және пән мазмұнына сәйкес қолданылуы қажет. Сондықтан мұндай жобалардың ғылыми негізде жүргізілуі цифрлық технологияларды білім саласына сапалы енгізуге мүмкіндік береді.

Жоба болашақ мұғалімдердің де кәсіби дайындығына жаңа талаптар қояды. Алдағы уақытта педагогтер жасанды интеллект құралдарының жұмыс істеу принциптерін, цифрлық оқу платформаларын және білім алушылардың цифрлық деректерін талдау мүмкіндіктерін түсінуі қажет. Бұл ретте жоғары оқу орындарындағы ғылыми жобалар педагог кадрларды жаңа технологиялық ортаға бейімдеуге негіз қалыптастырады.

Түркістан облысы үшін мұндай зерттеулердің практикалық маңызы жоғары. Өңірдегі мектептердің білім беру мүмкіндіктері әртүрлі болғандықтан, цифрлық технологияларды тиімді пайдалану білім сапасындағы алшақтықты азайтуға бағытталған қосымша құрал болуы мүмкін. Әсіресе ауылдық жерлердегі оқушылар үшін сапалы цифрлық білім ресурстарына қолжетімділікті кеңейту маңызды.

Сонымен бірге жасанды интеллект негізіндегі жүйелерді әзірлеу кезінде деректер қауіпсіздігі мен академиялық адалдық мәселелеріне де назар аудару қажет. Оқушы туралы оқу деректерінің қорғалуы, жасанды интеллект ұсынған ақпараттың дұрыстығы және технологияны тапсырманы дайын күйінде орындау құралына айналдырмау – цифрлық білім берудің маңызды шарттары.

Осы тұрғыдан алғанда, ғылыми жобаның құндылығы тек жаңа цифрлық платформа әзірлеумен шектелмейді. Оның маңызды бағыты – жасанды интеллектіні педагогикалық тұрғыдан дұрыс пайдаланудың ғылыми-әдістемелік негіздерін қалыптастыру. Бұл технологияның нақты оқу нәтижесіне қаншалықты ықпал ететінін анықтауға мүмкіндік береді.

Жасанды интеллектінің жаратылыстану пәндеріне енгізілуі ғылым мен білім арасындағы байланысты да күшейтеді. Оқушы ғылыми ақпаратты дайын түрде қабылдамай, цифрлық ортада тапсырмаларды орындау, болжам жасау, нәтижені талдау және қорытынды шығару арқылы зерттеушілік дағдыларын қалыптастыра алады. Бұл заманауи ғылымға қажетті сыни және аналитикалық ойлау қабілеттерін дамытуға ықпал етеді.

Университет қабырғасында жүргізіліп жатқан мұндай зерттеулер жас ғалымдардың жаңа технологияларды ғылыми тұрғыдан зерделеуіне де мүмкіндік береді. Жасанды интеллект, білім беру технологиялары және педагогикалық әдістеме бағыттарының тоғысуы пәнаралық зерттеулердің дамуына жол ашады. Мұндай ғылыми ізденістердің нәтижелері болашақта білім беру ұйымдарының тәжірибесінде қолданылуы мүмкін.

Жобаның тағы бір ерекшелігі – білім беруді дербестендіруге басымдық беруі. Бір сыныптағы оқушылардың барлығы бір тақырыпты бірдей жылдамдықпен меңгере бермейді. Бір білім алушы материалды тез қабылдаса, екіншісіне қосымша түсіндіру немесе көбірек практикалық тапсырма қажет болуы мүмкін. Цифрлық орта осы айырмашылықтарды ескеруге бағытталса, оқушының жеке оқу траекториясын қалыптастыруға мүмкіндік туады.